Πνευματικά Κείμενα

Ἡ ἀναζήτησις τῆς ἀνάπαυσης μέσα στό μόχθο καί στή σιωπή τῆς ἡσυχίας

Ἡ νοσταλγία τοῦ Παραδείσου συμπυκνώνεται σήμερα (στήν κοσμική της διαστροφή) σέ μιά ψυχική ροπή πρός τήν ἀφιλοτιμία, ποὺ ἐκφράζεται μὲ τὴν ἀμεριμνησία, τὴ νωχέλεια, τὴν ἀνάπαυση τοῦ σώματος καὶ τοῦ νοῦ, τὴν ἱκανοποίηση τοῦ ἀπόλυτου ἐγώ.

Ἡ οἰκονομικὴ κρίσις μὲ τὴν ἀνεργία καὶ τὴν ἀνέχεια, καὶ ἡ τεχνολογικὴ πρόοδος τοῦ αἰῶνα μας μὲ τὶς ἐξωφρενικὲς τεχνολογικὲς κατακτήσεις, ποὺ ἀποσκοποῦν καὶ ἐν πολλοῖς ἐξυπηρετοῦν τὴν ἐξασφάλιση ὅλο καὶ τελειωτέρων ἀνέσεων, παραδόξως, ὁ συνδυασμὸς καὶ τῶν δύο καταστάσεων διαμορφώνει τὴν ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου, ὥστε νὰ ἐντείνεται συνεχῶς ἡ δίψα του γιὰ ἄνεση καὶ ἀνάπαυση καὶ κατορθώνει νά περιορίσει ὅλες τὶς προσπάθειες καὶ ἐπιδιώξεις του στήν ἁπλῆ πίεση ἑνὸς πλήκτρου, ἀποστερῶντάς του τὴν χαρὰ τῆς δημιουργίας μὲ τὸ νὰ ἐμπιστεύεται τὶς προσδοκίες καὶ τὶς κρυφὲς ἀγωνίες του γιὰ ἀληθινὴ χαρά, ἀνάπαυση καί ἄνεση, ἀντὶ εἰς τὸν Θεὸν καὶ τὸν ἑαυτόν του, σὲ μερικὰ θαυματουργικὰ κουμπιὰ ἢ σὲ κάποια ἀνύπαρκτα ἀναπτυξιακὰ προγράμματα.

Ὁ σωματικὸς καὶ ψυχικὸς κόπος καὶ μόχθος φαίνεται σὰν μιὰ ἀδικαιολόγητη ἀδικία τῆς φύσεως, σὰν μιὰ προσβολὴ τῆς «ἀριστοκρατικῆς» του ὑποστάσεως.
Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος μὲ τὸ νὰ θέλει νὰ τρυγᾶ τὶς εὐχάριστες μόνον ἐμπειρίες τῆς ζωῆς, δὲν μπορεῖ νὰ βιώσῃ τὴν πραγματικὴ χαρά, τὴν «δυστυχία»(!) μιᾶς ἐξαντλητικῆς δοκιμασίας, ἤ κάποιου ἐναγκαλισμοῦ μὲ τὸν σωματικὸ καὶ ψυχικὸ κόπο καὶ πόνο.

Ἐπίσης, ἡ τεχνολογικὴ πρόοδος τοῦ αἰῶνα μας ἀναπτύσσεται ἀναπόφευκτα «τῇ συνοδείᾳ» συνήθως ... κακόηχων «μουσικῶν μορφωμάτων», ὥστε ὁ θόρυβος -ἕνα ἀκόμη τρομακτικὸ «παραδείσιο» στοιχεῖο- νὰ εἶναι πληθωρικό στοιχεῖο τῆς σύγχρονης ζωῆς, ἀφοῦ ἡ ψυχὴ τῆς τεχνολογικῆς προόδου εἶναι ἡ μηχανή.

Τὸ ραδιόφωνο, ἡ τηλεόραση, τὸ τηλέφωνο, τὰ ὅποια θεάματα, ὡς καὶ τὰ πάσης φύσεως ἔντυπα καὶ λοιπὰ μέσα ἐπικοινωνίας καὶ ψυχαγωγίας -μἐ κορυφαία περίπτωση τό διαδίκτυο (internet)- δημιουργοῦν περιβάλλον φλυαρίας καὶ συγχρὀνως ἀπομόνωσης, μέσα στὸ ὁποῖο καταπονεῖται ἀνελέητα ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος, μὲ αὐτονόητη συντροφιὰ τὴν φλυαρία, τὴν κατάθλιψη καὶ τὸ ἄγχος.

Εἶναι γνωστὸ ὅτι ὁ θόρυβος καὶ ὁ πληθωρισμὸς τῶν πληροφοριῶν ἔχουν ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ καιρὸ σὰν βασική αἰτία τοῦ ἐκνευρισμοῦ καί τῆς ψυχικῆς διαταραχῆς, καθ’ ὅτι φαίνεται πὼς βλάπτουν θανάσιμα τὀ βάθος τῆς ἀνθρωπίνης προσωπικότητος.

Ἡ προσοχὴ τοῦ νοῦ κρατεῖται ἐπὶ πολὺ χρόνο αἰχμαλωτισμένη ἀπὸ τὴν ἐξωτερικότητα καὶ ὁ ἄνθρωπος στερεῖται τῆς δυνατότητος νὰ ἀνανεώνεται καὶ νὰ ἀναβαπτίζεται στὸ ψυχολογικὸ καὶ πνευματικὸ βαπτιστήριον τῆς ἐσωτερικότητος, τοῦ «ἐν ἡσυχίᾳ καί ἐν σιωπῇ» βιωματικὰ τελεσιουργοῦντος μυστηρίου, δηλαδὴ τῆς μυστικῆς ἐπικοινωνίας μὲ τὀν Θεόν, μὲ τὸν ἑαυτό του, τοὺς συνανθρώπους του, ἀκόμη καὶ μὲ τὴν ὀμορφιὰ τῆς κτίσεως.

Ἔτι πλέον, ἡ καινούργια μορφή τοῦ κόσμου ποὺ ὀφείλεται σ᾿ αὐτὴν τὴν τεχνολογικὴ πρόοδο, ἐξαίρει ἀναμφίβολα καὶ τὸ κοινωνικὸ στοιχεῖο στὸν ἀνθρώπινο βίο.
Τὰ καταπληκτικά μέσα τῆς ἐπικοινωνίας μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων καὶ μιὰ ἴσως διάχυτη κοσμοπολίτικη νοοτροπία, ὁ πληθωρικός τουρισμός καί γενικά οἱ χειραφετήσεις καὶ ἀποδεσμεύσεις ἀπὸ παραδοσιακοὺς κανόνες συμπεριφορῶν καὶ ἐπικοινωνίας, ἐμφανίζουν τὸν σύγχρονο ἄνθρωπο πιὸ κοινωνικὸ ἀπὸ κάθε ἄλλη φορά. Οἱ κοινωνικές σχέσεις εἶναι καθιερωμένη πλέον ὑποχρέωση, καὶ σ’ αὐτὸ τὸ κράτος τῆς ψυχαναγκαστικῆς ἐξωστρέφειας κανεὶς δὲν θὰ τολμοῦσε νὰ ἔχει ἀντίθετη γνώμη.

Ἡ προσωπικὴ καὶ ἡ οἰκογενειακὴ ζωὴ εἶναι πλέον γιὰ πολλοὺς μιὰ νοσταλγία, ἢ ἔστω μιὰ βιωματικὴ ἐμπειρία τοῦ παρελθόντος ποὺ ἀργοπεθαίνει.
Ὅπως, ὅμως, κι ἄν ἔχῃ τό πρᾶγμα, εἶναι γεγονὸς -ποὺ δὲν μπορεῖ εὔκολα νὰ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς- ὅτι ἡ σύγχρονη ζωὴ μειώνει σιγά-σιγά κάθε ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ποὺ μπορεῖ νὰ ἔχῃ ἡ θαλπωρὴ τῆς προσωπικῆς, τῆς οἰκογενειακῆς καὶ ἰδιαίτερα τῆς πνευματικῆς ζωῆς καὶ προσανατολίζει μονομερῶς τόν ἄνθρωπο στά βιώματα τῆς ἐξωστρεφικῆς συνολικότητος, ποὺ τὴν λέμε “κοινωνικότητα”.

«Τὰ γὰρ ἔργα καὶ οἱ κόποι (τοῦ ἀνθρώπου) τότε παρέχουσιν εἰρήνη .... καὶ δωροῦνται ἀνάπαυσιν τῶν λογισμῶν, ὅταν κοινωνήσωμεν τῇ ἡσυχίᾳ...». («ΛΟΓΟΣ ΠΕ’ - Περὶ διαφόρων ὑποθέσεων κατ’ ἐρώτησιν καὶ ἀπόκρισιν»)

«Πολυμέριμνος ἄνθρωπος, πρᾶος καί ἡσύχιος γενέσθαι οὐ δύναται...». (ΙΓ΄ΛΟΓΟΣ «Περὶ τοῦ ὅτι ὠφέλιμος τοῖς ἡσυχασταῖς ἡ ἀργίᾳ τῶν φροντίδων καὶ ἐπιζήμιος ἡ εἴσοδος καὶ ἡ ἔξοδος») 

Ἐπὶ πλέον, ὁ σύγχρονος τεχνολογικός ἄνθρωπος, ἐπειδή ἀδυνατεῖ νὰ ἐπικαλεσθεῖ τὴν ἠθικὴ “ὑπαρξιακὴ” αὐτομαρτυρία του, ἐπικαλεῖται καὶ ἐξαρτᾶ τὴν αὐτοπεποίθησή του, τὴν αἴσθηση περὶ τῆς ἀγαθῆς συνειδήσεώς του, ἀπὸ τὴν μαρτυρία τῶν ἄλλων, ἀποκτῶντας ἔτσι, ἐπισφαλῆ δικαίωση μέσα ἀπὸ ἕνα ἀγχῶδες δίκτυο “εὐγενικῶν” διαπροσωπικῶν “σχέσεων” - συναλλαγῶν. (χάρηκα πολύ! - φιλάκια!).

Ὁ αὐθεντικὸς ὅμως καὶ σώφρων ἄνθρωπος καλεῖται νὰ εἶναι τίμιος ἀγωνιστὴς, συμμορφούμενος στὶς ἀπαιτήσεις τῆς συνειδήσεώς του, διότι μόνον οἱ τίμιοι ἀγῶνες ποὺ γίνονται μὲ τὴν ἐπιδοκιμασία τῆς συνειδήσεως, ἀποτελοῦν ἀπόλυτη δικαίωση τῆς ὁλοκληρωμένης προσωπικότητος καὶ χαρίζουν ἀληθινὴ χαρὰ καὶ πραγματικὴ ἀνάπαυση.
Γιὰ ἕναν τέτοιο τίμιο ἀγῶνα ἰσχύει ἡ ἀσκητικὴ παρατήρηση: «καὶ ὀσμὴ ἱδρῶτος ὑπέρ πάντα ἀρώματα».

Μὲ τὴν φιλότιμη καὶ εἰλικρινῆ προσπάθεια καὶ τὴν ἐν ἀγάπῃ ἐπικοινωνία μὲ τὸν Θεὸν, τὸν συνάνθρωπον ἀδελφόν μας, ἀλλὰ καὶ τὸν ἑαυτόν μας,
α) παρακολουθοῦντες μὲ χαρὰ τὶς ἱερὲς ἀκολουθίες, κατὰ δύναμιν, καὶ προσερχόμενοι στὸν κόπο καὶ τὸν μόχθο ἀγόγγυστα στὸ καθημερινὸ μας καθῆκον-διακόνημα,
β) μειώνοντας τὸν καθημερινὸ φλύαρο θόρυβο ποὺ μᾶς κατακλύζει, ἐν ἠρεμίᾳ στοχαζόμενοι καὶ ἐν ἡσυχίᾳ προσευχόμενοι, κάποιες στιγμὲς τουλάχιστον καὶ
γ) προσφέροντας στὸν ἑαυτό μας καὶ στοὺς γύρω μας περισσότερες εὐκαιρίες αὐτοσυγκέντρωσης καὶ αὐτοκριτικῆς, ἀκυρώνοντας μερικὰ ραντεβοῦ μὲ τοὺς ἄλλους καὶ κλείνοντάς τα μὲ τὸν ἑαυτό μας, τότε μόνον μποροῦμε νὰ ἐλπίζουμε ὅτι ἡ καινούργια χρονιὰ θὰ εἶναι ὄντως καλύτερη καὶ περισσότερο εὐλογημένη.

Καλὴ Χρονιὰ καὶ Εὐλογημένη!

Διασκευή κειμένων π. Γεώργιος Καλαντζῆς
(ἀπό τό βιβλίο «Ἀνταύγειες τῆς Πατερικῆς ἐρήμου στό σύγχρονο κόσμο», Ἰ. Κορναράκη)