Πνευματικά Κείμενα

Δέν νοεῖται χριστιανική ζωή χωρίς ἄσκηση. Στήν ἀσκητική προσπάθεια ἰδιαίτερα σημαντική θέση κατέχει καί ἡ νηστεία.
Αὐτό μαρτυρεῖ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ. Αὐτό μας ἀποκαλύπτει ἡ ζωή τῶν Ἁγίων. Αὐτό πιστεύει καί διδάσκει ἡ Ἐκκλησία μας, θεωρώντας τή νηστεία ὡς ἕναν ἀπό τούς ἱερούς καί ἀρχαιότατους θεσμούς της.

Ἡ νηστεία ἀποτελεῖ ἕναν πανάρχαιο ἐκκλησιαστικό θεσμό καὶ τή συναντοῦμε ἐκτὸς τῶν Ἰσραηλιτῶν καί σέ ἄλλους ἀρχαίους λαούς, στούς ἀρχαίους Ἕλληνες καί Ρωμαίους. Ἡ κοινή ἀντίληψη ὅλων αὐτῶν τῶν λαῶν ἦταν ὅτι μέ τή νηστεία μποροῦσαν νά ἐξευμενίσουν τούς θεούς καί νά ἐπιτύχουν τόν ἠθικό ἐξαγνισμό καί τήν πνευματική τους ἐξύψωση.

Πολλοί ἀπό τούς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας–καί ἰδιαίτερα ὁ Μ. Βασίλειος–ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ νηστεία νομοθετήθηκε στόν ἴδιο τόν παράδεισο μέ τήν ἀπαγορευτική ἐντολή, πού ἔδωσε στούς πρωτόπλαστους ὁ Θεός, νά μή φᾶνε «ἀπό τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλόν καί πονηρόν» (Γέν.2,16-17). «Ἄν ἡ νηστεία ἦταν ἀναγκαία στόν παράδεισο, εἶναι πολύ περισσότερο ἀναγκαία ἔξω ἀπό τόν παράδεισο. Ἄν ἦταν χρήσιμο τό φάρμακο πρίν ἀπό τόν τραυματισμό, εἶναι πολύ περισσότερο χρήσιμο μετά ἀπό τόν τραυματισμό» (Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος).

Πρώτη νηστεία πού ἐμφανίζεται μεταξύ τῶν χριστιανῶν ἦταν ἡ νηστεία πρό τοῦ Πάσχα καί τῆς Τετάρτης καί τῆς Παρασκευῆς.
«Νηστεία ὅπλον ἐστι πρός τήν κατά τῶν δαιμόνων στρατιάν» (Μ. Βασίλειος)
«Ὅπλον μέγα ἡ νηστεία κατά τῶν πειρασμῶν, ὥσπερ ἀρχή πάσης ἁμαρτίας ἡ τρυφή» (Θεοφύλακτος Βουλγαρίας)

Μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου ἡ νηστεία ἔφθασε νά διακρίνεται
α) σέ ἀσιτία, β) σέ ξηροφαγία καί γ) σέ ἀποχή ἀπό ὁρισμένες τροφές.
«Δρόμος μέγας εἰς πᾶν ἀγαθόν ἐστίν ἡ ἡ μετά διακρίσεως νηστεία · καί ὁ ἀμελῶν αὐτῆς πᾶν ἀγαθόν διασείει» (Ἰσαάκ ὁ Σύρος)

Μιά ξεχωριστή ρύθμιση πού παρατηροῦμε στούς Κανόνες ἀφορᾶ τίς ἡμέρες τῆς Κυριακῆς καί τοῦ Σαββάτου, πού περιλαμβάνονται σέ μιά περίοδο νηστείας.
Ἡ Κυριακή ὡς ἡ κατ’ ἐχοξὴν ἡμέρα Κυρίου θεωρήθηκε ἐξαρχῆς ὡς ἡμέρα χαρᾶς καὶ ὑπενθύμιζε στούς χριστιανούς τό γεγονός τῆς Ἀναστάσεως.
Ἡ Θεία Εὐχαριστία σάν μυστήριο χαρᾶς καί πανηγυρισμός τῆς Βασιλείας, σάν γιορτή τῆς Ἐκκλησίας, δέ συμβιβάζεται μέ τή νηστεία καί γι’ αὐτό δέν τελεῖται στή διάρκεια τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, ἐκτός Σαββάτου καί Κυριακῆς (ἐξ οὗ και οἱ προηγιασμένες Θεῖες Λειτουργίες).
Ἡ Ἐκκλησία ἔχει καθιερώσει περιόδους γι’ αὐτή τήν ἀσκητική νηστεία:
την Τετάρτη και την Παρασκευή,
τίς περιόδους πρίν ἀπό τό Πάσχα,
τά Χριστούγεννα,
τή γιορτή τῶν Ἁγίων Πέτρου καί Παύλου,
πρίν ἀπό τήν κοίμηση τῆς Θεοτόκου,
τήν 29/8 (ἀποτομή τῆς κεφαλῆς τοῦ τιμίου Προδρόμου),
τήν 14/9 (ἑορτή τῆς ὑψώσεως τοῦ τιμίου Σταυροῦ) καί
τήν παραμονή των Θεοφανείων.


Ἐπιμέλεια κειμένου π. Γ. Καλαντζῆς